ΣτένωμαΕυρυτανία

Ιστορία

Δύο αιώνες με το ίδιο όνομα

Το Στένωμα πρωτοεμφανίζεται στα χαρτιά του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το φθινόπωρο του 1836 — και από τότε λέγεται πάντα έτσι.

Το όνομα

Στα χρόνια που ακολούθησαν, εκατοντάδες χωριά της Ελλάδας — και δεκάδες της Ευρυτανίας — άλλαξαν όνομα με διατάγματα: το Λάστοβο έγινε Χελιδόνα, η Τατάρνα Τριπόταμο, η Νιάλα Νεράιδα. Το Στένωμα δεν χρειάστηκε ποτέ τέτοια αλλαγή. Το όνομά του είναι ελληνικό και παλιό, το ίδιο σε κάθε καταγραφή από το 1836 ως σήμερα.

Για την προέλευσή του, η τοπική εξήγηση δείχνει τη θέση «Στενά»: από εκεί περνούσε το κεντρικό μονοπάτι προς την υπόλοιπη Ευρυτανία, προτού ανοίξει ο σημερινός δρόμος. Ένα στένωμα του τόπου, που έδωσε τ' όνομά του στο χωριό.

Το Στένωμα στην πλαγιά, με τις κορυφές του Βελουχιού πίσω και τη χαράδρα του Στενωματιώτη
Η τοποθεσία «Στενά», από την οποία λέγεται ότι πήρε το όνομά του το χωριό, βρίσκεται στο μονοπάτι με κατεύθυνση το Βελούχι.
Χρονολόγιο

Από τον Δήμο Οιχαλίας στον Δήμο Καρπενησίου

Το χωριό δεν μετακινήθηκε ποτέ — τα διοικητικά σύνορα όμως άλλαξαν γύρω του πολλές φορές, ακολουθώντας τις μεταρρυθμίσεις κάθε εποχής.

  1. 1836

    Το Στένωμα καταγράφεται ως ένας από τους ιδρυτικούς οικισμούς του Δήμου Οιχαλίας, με έδρα την Καλλιδρόμη. Είναι η παλαιότερη γραπτή μαρτυρία για το χωριό που γνωρίζουμε.

  2. 1840

    Η Καλλιδρόμη μετονομάζεται σε Καρπενήσι και ο δήμος γίνεται Δήμος Καρπενησίου. Η μοίρα του χωριού δένεται από νωρίς με την πόλη.

  3. 1912

    Με τον νόμο για τις κοινότητες ιδρύεται η Κοινότητα Στενώματος, με έδρα το ίδιο το χωριό και, για λίγα χρόνια, μαζί της το Παυλόπουλο και το Τέρνοβο (τη σημερινή Παππαδιά).

  4. 1919

    Τα δύο γειτονικά χωριά αποσπώνται στη δική τους κοινότητα. Από τότε η Κοινότητα Στενώματος είναι το χωριό και μόνο αυτό.

  5. 1943

    Η κοινότητα περνά οριστικά από τον νομό Αιτωλοακαρνανίας στον νομό Ευρυτανίας — εκεί όπου ανήκε πάντα γεωγραφικά.

  6. 1999

    Με το πρόγραμμα «Καποδίστριας» το χωριό εντάσσεται στον Δήμο Καρπενησίου, όπου παραμένει και μετά τον «Καλλικράτη».

  7. Σήμερα

    Το Στένωμα είναι η Κοινότητα Στενώματος της δημοτικής ενότητας Καρπενησίου, στην περιφερειακή ενότητα Ευρυτανίας, με δικό της εκλεγμένο πρόεδρο.

Οι άνθρωποι

Ο πληθυσμός στον χρόνο

Όπως όλα τα ορεινά χωριά της Ευρυτανίας, το Στένωμα έδωσε πολλά παιδιά του στα αστικά κέντρα και στη μετανάστευση — οι παλιότεροι θυμούνται πως πολλοί έφυγαν για την Αμερική. Οι ρίζες όμως δεν κόπηκαν: τα σπίτια συντηρούνται, και κάθε καλοκαίρι το χωριό ξαναβρίσκει τον κόσμο του.

ΑπογραφήΚάτοικοι
1879168
1889245
1896389
1920383
1928421
1940555
1951399
1961365
1971281
1981338
1991324
2001314
2011223
2021 — μόνιμοι κάτοικοι121
Ως το 2011 οι αριθμοί μετρούν όσους βρέθηκαν στο χωριό τη μέρα της απογραφής· το 2021 μετρά τους μόνιμους κατοίκους.
Παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία — παρέα Στενωματιωτών ποζάρει μπροστά σε πέτρινο σπίτι, με μια γυναίκα και ένα παιδί καθιστούς
Οι παλιές φωτογραφίες του χωριού είναι πολύτιμες — στείλτε μας ό,τι έχετε (φωτογραφία αρχείου Χ. Κοσκινά)
Παραδόσεις & μνήμες

Το κάστρο της Τούρλας και τα δύσκολα χρόνια

Απέναντι από το χωριό, στα βόρεια, υψώνεται η Τούρλα. Η παράδοση λέει πως στην κορυφή της υπήρχε κάποτε κάστρο, σε θέση στρατηγική· σήμερα δεν φαίνεται σχεδόν τίποτα, γιατί —όπως συνέβη με τα περισσότερα κάστρα της Ευρυτανίας— οι πέτρες του έχτισαν σπίτια, αποθήκες και ξερολιθιές.

Στην Κατοχή, η Ευρυτανία έγινε καρδιά της Ελεύθερης Ελλάδας: στη γειτονική Βίνιανη ανακηρύχθηκε τον Μάρτιο του 1944 η «Κυβέρνηση του Βουνού», και στους Κορυσχάδες — χωριό της ίδιας δημοτικής ενότητας — συνεδρίασε το Εθνικό Συμβούλιο. Το Καρπενήσι πλήρωσε βαριά, με πυρπόληση το 1943. Οι μνήμες του ίδιου του Στενώματος από εκείνα τα χρόνια ζουν κυρίως στις οικογένειες — και θέλουμε να τις καταγράψουμε προτού χαθούν.

Αν κρατάτε ιστορίες, ονόματα ή χαρτιά από τους παππούδες σας, μοιραστείτε τα μαζί μας.